Gevarenzones NEN 3140

De NEN 3140 kent vanaf 1991 gevarenzones. Dat zijn gebieden rondom aanraakbare elektrische componenten (actieve delen), zoals een rail in een schakelkast. Binnen een gevarenzone is een verhoogde kans op elektrocutie. Een actief deel is een niet voldoende afgeschermde of geïsoleerde geleider die onder spanning staat of kan staan.

In de NEN 3140 is een tabel opgenomen met de minimale afstanden. We kregen vragen van cursusten over de herkomst van afstanden van de gevarenzones. Waarom geldt bij werkzaamheden een minimale afstand van 50 cm vanaf de niet voldoende geïsoleerde delen?

De afstanden van bijvoorbeeld 20 cm en 50 cm hebben niet dezelfde achtergrond. Het belangrijkste om te weten is dat deze afstanden niet uitsluitend zijn gebaseerd op de elektrische eigenschappen van spanning. Ook menselijke bewegingen, de manier waarop werkzaamheden worden uitgevoerd en de kans op onbedoeld contact spelen een rol.

Waar komt de 20 cm vandaan?

Deze afstand van minimaal 20 cm wordt bepaald doot de ergonomische component in de laagspanning (maximaal 1000 V wisselspanning of 1500 V gelijkspanning). Het is een veiligheidsmarge die verband houdt met de menselijke bewegingsruimte en de kans dat iemand onbedoeld een actief deel nadert of aanraakt.

Waar komt de 50 cm vandaan?

Deze afstand afhankelijk van het soort werkzaamheden. De 50 cm is dus vooral een veiligheidsgrens voor algemene werkzaamheden in de nabijheid van niet-afgeschermde actieve delen.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Het werken met gereedschap in een verdeelinrichting.
  • Het vervangen van componenten naast spanningvoerende delen.
  • Het uitvoeren van mechanische werkzaamheden in een schakelkast.

De NEN 3140 houdt rekening met het feit dat niet alleen je handen, maar ook gereedschap, hulpmiddelen en andere lichaamsdelen binnen de gevarenzone kunnen komen.

Is de afstand gebaseerd op elektrische berekeningen?

De Europese norm NEN-EN 50110-1 vormt de basis voor NEN 3140. In norm wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten afstanden:

  • Elektrische veiligheidsafstand: gebaseerd op de elektrische afstand die nodig is om overslag of doorslag te voorkomen, aangevuld met een veiligheidsmarge.
  • Administratieve veiligheidsafstand: een aanvullend vastgestelde afstand om rekening te houden met de omstandigheden waaronder mensen werken.

De norm licht dit principe expliciet toe in paragraaf 4.11.2.2 van EN 50110-1:2023.

Dat is een belangrijk onderscheid. Een afstand van 50 cm betekent dus niet dat er bij 49 cm elektrisch gevaar bestaat en bij 51 cm niet.

Bij laagspanning is het risico vooral dat iemand rechtstreeks contact maakt met een spanningvoerend deel.

Waarom precies 50 cm?

In de normen zijn onderbouwingen gevonden waaruit blijkt dat de 50 cm rechtstreeks voortkomt uit een wetenschappelijke berekening, bijvoorbeeld van:

  • De maximale reikafstand van een persoon.
  • De kans op een ongecontroleerde handbeweging.
  • De elektrische veldsterkte.
  • De doorslagafstand van lucht.
  • De kans op een vlamboog.

De 50 cm is een normatief vastgestelde veiligheidsafstand.

Geef een reactie